‘Elke gezonde keuze vraagt om het stellen van grenzen’
Rachel Scholte is tutor en docent aan de Evangelische Hogeschool. In dit interview vertelt ze wat zij merkt bij studenten, als het om het stellen van grenzen gaat. Ook geeft ze praktische tips over dit onderwerp.
Wat we in gesprekken met studenten vaak zien, is dat grenzen stellen eigenlijk bijna alle gebieden van hun leven raakt. De leeftijd van 16 tot 22 jaar is een fase waarin jongeren ontdekken wie ze zijn en hoe ze hun leven willen vormgeven. Juist in die periode leren ze ook wat gezonde grenzen zijn.
Veel studenten verlangen naar verbinding. Ze willen er graag zijn voor vrienden, familie, studie, kerk, werk en allerlei andere activiteiten. Dat vind ik eigenlijk ook heel mooi; het laat betrokkenheid en verantwoordelijkheid zien. Tegelijk zie ik dat ze daardoor regelmatig over hun eigen grenzen heen gaan. Niet alleen in relatie tot anderen, maar ook als het gaat om zichzelf begrenzen. Goede zelfzorg, voldoende ontspanning, een gezonde dagstructuur of zelfs iets eenvoudigs als elke dag je tanden poetsen, vraagt om het stellen van grenzen. Eigenlijk vraagt elke gezonde keuze daar om.
Grenzen herkennen
Vaak herkennen studenten hun grenzen pas als ze al vermoeid, gespannen of emotioneel uit balans zijn. Nee zeggen vinden ze lastig, omdat ze zich verantwoordelijk voelen voor anderen. Daaronder liggen vaak diepere vragen: Mag ik ruimte innemen? Ben ik nog wel een goede christen als ik een grens stel? Wat gebeurt er als iemand teleurgesteld is in mij? Ik snap ook goed waarom dat lastig is. Er komt ontzettend veel op jongeren af. Ze groeien op in een cultuur waarin presteren en altijd beschikbaar zijn bijna vanzelfsprekend zijn. Door sociale media, appgroepen en studieverplichtingen lijkt er voortdurend iets te zijn dat aandacht vraagt. Dat geeft al snel het gevoel dat je steeds moet reageren, meedoen of presteren.
Aandacht voor mentale gezondheid
Tegelijk zie ik ook een positieve ontwikkeling. Er is binnen deze generatie veel meer aandacht voor mentale gezondheid en voor een gezonde balans tussen studie, werk en privé. Dat vergroot de bewustwording, maar bewust zijn van je grenzen betekent nog niet automatisch dat je ze ook kunt bewaken. Daarom vinden we het als Evangelische Hogeschool belangrijk om samen met studenten te ontdekken waar hun grenzen liggen en hen handvatten te geven om daar op een gezonde manier mee om te gaan.
Eerste signalen
In mijn gesprekken probeer ik niet alleen te vragen: ‘Wat doe je?’, maar vooral: ‘Wat merk je daarbij?’ Gevoelens als irritatie, vermoeidheid, frustratie of verdriet zijn vaak de eerste signalen dat een grens geraakt wordt. Juist door die signalen serieus te nemen, leren studenten stap voor stap beter voor zichzelf én voor de ander te zorgen.
Schuldgevoelens
Vrijwel iedereen die leert grenzen stellen, krijgt te maken met schuldgevoelens. Dat komt vaak doordat we jarenlang gewend zijn geweest om bepaalde patronen te volgen. Misschien zei je altijd ja. Misschien was je gewend om problemen van anderen op te lossen. Wanneer je dat patroon verandert, voelt dat ongemakkelijk. Ik moedig studenten vaak aan om onderscheid te maken tussen schuldgevoel en overtuiging. Schuldgevoel zegt: ‘Ik voel me slecht.’ Overtuiging vraagt: ‘Heb ik daadwerkelijk iets verkeerd gedaan?’ Dat zijn twee verschillende dingen. Als je op een respectvolle manier een grens aangeeft, heb je niet automatisch iets verkeerd gedaan. Het feit dat iemand teleurgesteld is, betekent niet dat jij schuldig bent. Hier helpt het om stil te staan bij wat er van binnen gebeurt. Welke gedachte veroorzaakt het schuldgevoel? Ben ik bang om afgewezen te worden? Wil ik graag aardig gevonden worden? Voel ik me verantwoordelijk voor emoties van anderen?
Bijbels perspectief
Vanuit Bijbels perspectief is het belangrijk om te onthouden dat onze waarde niet afhangt van hoeveel we voor anderen doen. Onze identiteit ligt in Christus. We hoeven onze waarde niet te verdienen door altijd beschikbaar te zijn. Dit klinkt als een makkelijke wijziging in je denken, maar vraagt veel ontdekken, herhalen en vooral ontvangen van Gods overstijgende liefde. En natuurlijk is dit een proces van vallen en opstaan. Ook dat is mens zijn.
Maar wat een ontdekking dat we steeds weer als kinderen bij God mogen komen, bij Jezus in de leer mogen gaan en daarin Zijn leiding mogen vragen. Samen met elkaar op zoek naar hoe we liefhebben, juist door ook dingen te laten en een grens te stellen. Gebed kan hierin ook een belangrijke rol spelen. Niet alleen om richting te ontvangen, maar ook om eerlijk te worden over onze angsten en motieven. God kent ons hart en nodigt ons uit om vanuit Zijn liefde te leven in plaats van vanuit schuld of angst.
Leren van elkaar
In mijn werk als tutor en docent merk ik dat veel groei ontstaat in groepsprocessen. Mensen leren niet alleen uit boeken of colleges; ze leren juist veel van elkaar. Wanneer studenten hun ervaringen delen, ontstaat er ruimte voor herkenning en reflectie. Ze ontdekken dat anderen tegen vergelijkbare vragen aanlopen.
Gevoelens
Daarnaast besteden we aandacht aan gevoelens en zelfreflectie in tutorgesprekken, tutoruren en ervaringsgerichte lessen over grenzen. Niet omdat gevoelens altijd bepalen wat waar is, maar omdat gevoelens vaak belangrijke informatie geven over wat er in ons hart leeft. Door daarbij stil te staan leren studenten zichzelf beter begrijpen.
De Bijbel
Tegelijkertijd blijft de Bijbel ons belangrijkste vertrekpunt en basis om vanuit te leven. We willen studenten helpen ontdekken hoe Gods Woord richting geeft aan concrete vragen van het dagelijks leven. Ook wanneer het gaat over grenzen, relaties, verantwoordelijkheid en keuzes. Ons verlangen is dat studenten leren leven vanuit hun identiteit in Christus. Vanuit die basis kunnen zij liefdevol betrokken zijn op anderen zonder zichzelf te verliezen.
