Geef jongeren wortels en vleugels

Dit had zomaar de ondertitel kunnen zijn van het visiedocument van de Evangelische Hogeschool, maar het is de opvallende oproep van Jelle Jolles, klinisch neuropsycholoog en emeritus hoogleraar. Jolles doet in diverse mediaoptredens en in zijn boek ‘Het Tienerbrein: een ander perspectief (2025)’ een urgent beroep op opvoeders en hogescholen om jongeren meer wortels te geven.

“Vleugels geven – daar hebben we als volwassenen de laatste decennia veel nadruk op gelegd. Jongeren worden heel vrij gelaten en de mogelijkheden zijn vaak onbegrensd. Maar jongeren laten wortelen; dat is overschaduwd.” Daarmee bedoelt hij dat jongeren actieve steun en sturing nodig hebben. Zo leren ze hoe de wereld en zij zelf in elkaar zitten. “Wortels zorgen ervoor dat je geworteld bent in je omgeving. Dat je je ouders begrijpt, bijvoorbeeld, maar ook dat je snapt dat bepaalde ogenschijnlijk saaie stof essentieel is voor wat je er later mee kunt. We overschatten de zelfstandigheid van achttienjarigen enorm; het brein is dan nog lang niet volledig gevormd. Deze breinontwikkeling verliep altijd al zo, maar de samenleving is steeds complexer en chaotischer geworden. Juist daarom is kunnen wortelen urgenter dan ooit. Studenten hebben zeker vrijheid nodig, maar wel binnen duidelijke kaders. Vrijheid werkt alleen als je je veilig voelt, als je weet waar je staat en als er iemand is die je ziet. Dat noem ik: vrijheid in geborgenheid.”

“We overschatten de zelfstandigheid van achttienjarigen enorm; het brein is dan nog lang niet volledig gevormd.”

Studiekeuze

Als tutor en decaan op de EH herken ik hier veel van bij de studenten met wie ik werk. Een duidelijk voorbeeld is de studiekeuze. Je kent jezelf nog amper op de middelbare school, maar je wordt wel geacht een keuze te maken die bij je past, vanuit het aanbod van duizenden opleidingen. Lukt dat in het meest gunstige scenario, dan lopen studenten vaak alsnog vast in hun studie. Niemand heeft je uitgelegd hóé je moet studeren, hoe je volhoudt en hoe je omgaat met de prestatiedruk die er is. Waar is de steun en begeleiding die je daarbij nodig hebt?

Cruciale thema’s

Twee fantastische dingen van het werken met jongeren vind ik dat zij bezig zijn met existentiële vragen én een enorme bereidheid tot leren hebben. De vragen die studenten stellen, gaan over cruciale thema’s: waar hoor ik bij? Word ik gekend en gezien door God? Doe ik ertoe? Tegelijkertijd hebben adolescenten een gigantische potentie om zich te ontwikkelen en antwoorden te vinden; hun leervermogen is voor volwassenen jaloersmakend! Het is vaak verbazingwekkend welke groei studenten na vijf maanden EH-Traject hebben doorgemaakt.

Werk in uitvoering

Maar hierin schuilt ook kwetsbaarheid. Want waar kun je als jongere terecht met je nieuwsgierigheid, je leerhonger en je belangrijke vragen? Zijn er volwassenen en onderwijsinstellingen die echt actief betrokken zijn bij wat de jongere bezighoudt? Die hun potentie zien, maar ook beseffen: de jongere is nog niet ‘af’? Die erkennen dat jongeren werk in uitvoering zijn en dat er voorwaarden nodig zijn om hen te helpen groeien? Enigszins wrang is dat, of er nu actieve steun is of niet, social media en algoritmische bubbels altijd wel klaarstaan met hun eigen vorm van ‘begeleiding’.

Onze wortels

Jelle Jolles brengt zijn urgente boodschap vanuit de wetenschap van breinontwikkeling, en ik hoop van harte dat zijn oproep resoneert bij ouders, opvoeders en scholen. Maar waar het voor mij echt hoopvol wordt, is wanneer ik kijk naar de levensveranderende boodschap waarin wij als christenen geloven. Onze wortels liggen in het besef dat wij onszelf niet kunnen redden van ons chaotische zelf in deze hypernerveuze samenleving, maar dat Jezus Christus dat voor eens en voor altijd heeft gedaan. Daar vinden we rust, stevigheid en de bron van ons hele zijn.

Veel studenten die starten met een EH-Basisjaar of EH-Traject hebben deze boodschap al hun leven lang gehoord – in de kerk en thuis. Toch komen zij vaak binnen met uitspraken als: “Ik geloof het -geloof ik- wel, maar ik sta niet zo stevig in mijn geloof.” Of: “Ik geloof, maar ik kan weinig met de Bijbel en bidden lukt ook niet al te best.” En ook: “Ik geloof en wil daar veel meer mee doen, maar hoe kan ik van betekenis zijn?”. In de kern zijn dit allemaal vragen die te maken hebben met wortelen: wortel schieten bij de Bron, gevoed worden door de juiste wortels en vrucht dragen vanuit die wortels.

Vrucht dragen

Hoe mooi is het dat studenten door het doen van het EH-Basisjaar, EH-Traject – of voor volwassenen de EH-Cursus – ruimte maken in hun leven om verder te wortelen, zich te laten voeden en vervolgens weer vruchtdragen. Als ik om me heen kijk op de EH, zie ik dat daadwerkelijk gebeuren! Tegelijkertijd is de EH geen magische formule en geen wasstraat waar dit allemaal automatisch plaatsvindt. Wel geloof ik dat de EH zo’n plek kan zijn waar Jolles toe oproept: een plek waar we betrokken zijn op jongeren en hen steunen in het besef dat ze nog werk in uitvoering zijn. Waar ze aangemoedigd worden om te wortelen en vrucht te dragen.

Levende God

Maar jongeren zijn -zeer terecht- ook op zoek naar iets dat zij zélf hebben doorleefd. Dat zij zélf wortelen, weten hoe en waar hun voeding ontvangen en ontdekken hoe zij zelf vrucht kunnen dragen. De EH biedt een rijk onderwijsprogramma dat hen daarbij helpt, maar wanneer jongeren tot groei en bloei komen, is dat puur en alleen het werk van de levende God.

Goede grond

Terug naar de ‘wortels en vleugels’. Ook in onze omgang met Jezus Christus is dit een treffend beeld: door te wortelen bij God komen we tot echte vrijheid – vrijheid in geborgenheid. Onlangs was ik onder de indruk van hoe één van mijn studenten dit vormgaf in haar eigen leven. Ze vertelde dat ze vaak geïrriteerd, overweldigd en onrustig was. Waar ze eerder de neiging had zichzelf wat op te poetsen voor God, wilde ze nu eerlijk zijn tegenover Hem, zichzelf en anderen. Juist met deze minder ‘gezellige’ emoties.

Elke keer dat ze zich opnieuw onrustig en geïrriteerd voelde, wist ze: dit is Gods uitnodiging voor mij om weer bij Jezus te komen, mijn gedachten bij Hem te brengen en eenvoudig in Zijn aanwezigheid te zijn. Vaak nam de onrust af, soms ook niet. Maar ze wist zich geworteld in God, kon zichzelf aanvaarden als Zijn kind en mocht steeds steviger worden in haar geloof. Ze had goede grond gevonden!